BEHANDELMETHODEN

De meeste kinderen hebben geen idee waarom ze doen wat ze doen, wat ze voelen, of waar hun klachten of problemen vandaan komen. Vaak hebben ze geen woorden voor wat zich in hen afspeelt, of voor wat hen is overkomen. Het trauma leeft zich uit in het lichaam.  

Om het evenwicht op het diepste niveau te herstellen is het van belang dat het lichaam kalmeert. Praten over trauma helpt te begrijpen wat er is gebeurd en hoe dit doorwerkt op het denken, voelen en doen in het heden. Echter, praten werkt vaak maar deels, omdat het de inprenting van angst en onveiligheid niet wegneemt. Bovendien heeft het als nadeel dat het lichaam de traumatische gebeurtenis herbeleeft.  

Jeugdtrauma Herstel Limburg maakt om die reden naast reguliere behandelmethoden, gebruik van meer non-verbale, lichaamsgerichte én ervaringsgerichte werkvormen. We werken met de taal van het lichaam, dat via de lichaamshouding, ademhaling en spierspanning een eigen verhaal vertelt. Deze werkwijze beïnvloed direct het stresssysteem van de hersenen, waardoor het lichaam kalmeert en ervaart dat het gevaar geweken is.  

De persoonlijke en integratieve werkwijze van Jeugdtrauma Herstel Limburg sluit aan bij de belevingswereld van jeugdigen, is laagdrempelig en levert ook nog eens zeer goede resultaten op. Zij integreert het beste uit twee werelden, zodat lichaam, geest, denken, voelen én doen aandacht krijgen. Dit opent deuren die al pratend en denkend voor de meesten gesloten blijven.  

Hieronder vindt je een overzicht van de behandelmethoden die op geïntegreerde wijze worden toegepast tijdens de behandeling en begeleiding van Jeugdtrauma Herstel Limburg.

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
EMDR is een wetenschappelijk bewezen effectieve behandeling. Voor posttraumatische stress stoornis (PTSS) is het een eerste-keus behandeling volgens de richtlijn. Daarnaast zijn er goede resultaten bekend van EMDR behandeling bij andere problemen en klachten, zoals angststoornissen, chronische pijn, negatief zelfbeeld en verslavingen.
Tijdens een EMDR behandeling wordt gevraagd om terug te denken aan het naarste moment van de emotionele of schokkende gebeurtenis. Als een kind nog te jong is om zelf te vertellen wat er is gebeurd, wordt het verhaal samen met ouders opgeschreven en voorgelezen. Terwijl het kind aan de herinnering denkt, volgt het met de ogen de vingers van de therapeut of worden de beide hersenhelften op een andere manier gestimuleerd. Doordat het brein twee dingen tegelijk moet doen, komt het verwerkingsproces op gang. Na een tijdje worden de herinneringen en de bijbehorende gevoelens steeds minder. De lading verdwijnt, (een deel van) de traumatische ervaring is verwerkt.

Traumagerichte Cognitieve Gedragstherapie (TG-CGT)
TG-CGT is een bewezen werkzame behandeling voor jeugdigen in de leeftijd van 3 tot 18 jaar, waarbij er sprake is van ernstige trauma gerelateerde klachten. De behandeling bestaat uit verschillende componenten en traumagerichte interventies in combinatie met cognitief gedragstherapeutische principes en bestaat uit:
– Psycho-educatie over trauma en de specifieke dynamiek van het trauma, zoals bijvoorbeeld seksueel misbruik, huiselijk geweld of traumatische rouw;
– Vaardigheden voor de ouders hoe hun kind te begeleiden;
– Ontspanningsoefeningen;
– Gevoelsuitingen en –regulatie;
– Cognitieve coping strategieën in het algemeen en met betrekking tot het traumaverhaal;
– Traumaverhaal; wat is er precies gebeurd en wat dacht, voelde en deed het kind en dit verhaal delen met de ouder;
– Omgaan met triggers en situaties aangaande het trauma;
– Gezamenlijke ouder-kind sessies;
– Veiligheid in de toekomst.

Schematherapie
Schematherapie is een vorm van psychotherapie die helpt de oorsprong van gedragspatronen te doorgronden en te veranderen. De invloed van ervaringen op patronen en het dagelijkse leven worden onderzocht. De jeugdige leert zichzelf zodanig te veranderen dat hij/zij zich beter gaat voelen, beter voor zichzelf kan zorgen en beter voor zichzelf op kan komen. De jeugdige leert voelen wat de behoeften zijn en leert hier op een gezondere manier voor op te komen. Hierdoor verandert niet alleen het gedrag, maar veranderen ook de gedachten en gevoelens. Schematherapie en EMDR vullen elkaar bijzonder goed aan. Beide zijn ze namelijk gericht op het herstellen van de gevolgen van traumatische, ontwrichtende ervaringen. Tijdens het uitvoeren van het EMDR-standaardprotocol worden regelmatig varianten van technieken uit de schematherapie toegepast.

ACT (Acceptance and Commitment Therapy)
ACT is een vorm van gedragstherapie die helpt om op een flexibele manier om te gaan met de obstakels die de jeugdige tegenkomt (Acceptance), zodat hij/zij kan blijven investeren in de dingen die hij/zij écht belangrijk vindt (Commitment). Het doel van ACT is dus niet zo zeer het reduceren van klachten, maar het ontwikkelen van persoonlijke veerkracht. ACT is erkend als evidence based therapy voor depressie, angst, dwangstoornis, psychose en chronische pijn. Tevens is ACT effectief gebleken bij het vergroten van het algemeen welzijn; er hoeft dus geen sprake te zijn van psychopathologie om baat te hebben bij deze therapievorm.

BEPP (Beknopte Eclectische Psychotherapie)
BEPP is een effectieve behandeling voor PTSS, die aansluit bij het natuurlijke emotionele verwerkingsproces van ingrijpende gebeurtenissen. BEPP helpt pijnlijke gevoelens en gedachten toe te laten, te verwerken en weer grip te krijgen op het leven. Middels imaginaire exposure wordt terug gegaan naar de traumatische ervaring om herinneringen, gedachten en gevoelens toe te laten. Onderdeel van het proces is het schrijven van een brief (of het maken van een tekening). De behandeling wordt afgesloten met een afscheidsritueel.

Lichaamsgerichte traumatherapie
Lichaamsgerichte traumatherapie werkt met wat er zich hier en nu in het lichaam afspeelt en helpt bewust te worden van de signalen die het lichaam geeft. Veel klachten en problemen worden namelijk veroorzaakt doordat gevoelens worden onderdrukt of omdat er niet naar geleefd wordt. Door de focus naar het lichaam te verleggen – uit het hoofd in het lijf – kan er veel waardevolle informatie opgedaan worden. In een veilige omgeving wordt aandacht geschonken aan het creëeren van een veilige bedding en wordt de jeugdige gesteund wordt om oude gewoontes, patronen en angsten stap voor stap los te laten. De cliënt leert zichzelf te reguleren en krijgt weer keuzemogelijkheden.

Stresssymptomen nemen geleidelijk aan af en de impact van het trauma wordt steeds kleiner. Hierdoor ontstaat meer innerlijke rust, zodat de jeugdige vanuit vrijheid anders op situaties kan gaan reageren. Letterlijk en figuurlijk kom de jeugdige steviger met beide voeten op de grond te staan. Leert meer op zijn/haar gevoel te vertrouwen en komt meer in contact met wie hij/zij is, wat zijn/haar verlangens zijn en hoe hij/zij het leven vorm wilt geven.
De therapie richt zich dus niet zozeer op de schokkende gebeurtenis zelf, maar vooral op de effecten ervan op het lichaam, als ook op de veranderingswens. Dit is vooral prettig als iemand het trauma liever niet wilt herbeleven, er niet meer over wilt praten of niet precies weet welk trauma ten grondslag ligt aan de klachten.

Enkele voorbeelden van lichaamsgerichte traumatherapie zijn:

– IEMT® (Integral Eye Movement Therapy)
Tijdens een IEMT behandeling wordt gewerkt met de gevoelsmatige problematiek die blijft voortduren c.q. chronisch wordt na het meemaken van een ingrijpende of schokkende gebeurtenis. Er wordt rechtstreeks gewerkt met het gevoelssysteem. Vanuit een “probleemgevoel” in het heden begeleidt de therapeut de jeugdige terug naar de eerste keer dat hij/zij dit gevoel ervaren heeft. Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan bewustwording van de impact van de fysiologie op de stemming, waardoor de cliënt meer grip krijgt op de gemoedstoestand. Bijkomend voordeel van IEMT is dat de jeugdige niets over de inhoud van de gevoelens/herinneringen hoeft te delen en dat situaties niet herbeleefd hoeven te worden.

– Somatic Experiencing®
Met behulp van deze methode wordt in kleine stapjes, in het eigen tempo, de spanning die gepaard gaat met trauma gerelateerde klachten ontladen. 
De behandelaar helpt de jeugdige zich op een veilige manier bewust te worden van lichamelijke sensaties, ervaringen en emoties in het lichaam als aan de traumatische ervaring wordt gedacht. Door de lichamelijke sensaties in verband te brengen met het trauma wordt duidelijk dat dat de oorzaak ervan is. Vervolgens wordt er op zoek gegaan naar hulpbronnen binnen en buiten het lichaam en wordt opgeslagen overlevingsenergie in kleine doses losgemaakt en afgevoerd. Door de hulpbronnen te activeren, kan de jeugdige zichzelf in een lichamelijke staat van ontspanning brengen en een positief tegengewicht bieden aan de negatieve lichaamssensaties. Ergens in het lichaam bevindt zich namelijk ook een plek waar iemand zijn rust kan hervinden, van waaruit hij/zij zichzelf kan ontspannen en de vicieuze cirkel kan doorbreken.

– Tension and Trauma Release Exercises®
TRE is een (zelfhulp) methode die bestaat uit een serie van 7 eenvoudige spanningreducerende oefeningen, die het lichaam helpen om patronen van diepliggende (chronische) spierspanning, veroorzaakt door stress en trauma, los te laten. Door de TRE methode te volgen wordt op een veilige manier een natuurlijk reflexief mechanisme van trilling/vibratie in spier- en bindweefsel op gang gebracht. Het ontladen van spanning en verkramping zorgt voor ontspanning in spier- en bindweefsel en kalmeert op deze wijze het zenuwstelsel, waardoor het lichaam kan terugkeren naar een staat van rust en balans.
TRE is ontworpen als een methode voor zelfregulatie. Eenmaal aangeleerd kan TRE zelfstandig en naar behoefte levenslang worden gebruikt. Het geeft regie over de eigen (stress-)regulatie en daarmee een manier om doorlopend persoonlijke gezondheid en welzijn te verbeteren en te onderhouden. 

– EFT (Emotional Freedom Techniques)
EFT is een korte en makkelijk te onthouden (zelfhulp) methode om positieve veranderingen in je leven te bewerkstelligen. Het is een onderdeel van de Energetische Psychologie en is een positieve, effectieve en snelle methode om remmingen, angsten en andere negatieve emoties te verminderen of kwijt te raken. De simpele technieken hebben een sterke invloed op bepaalde hersengebieden en vermindert in die gebieden de te hoge prikkelactiviteit. Het verwijdert de negatieve lading van belastende herinneringen.

Lichaamsgerichte psychotherapie
Lichaamsgerichte psychotherapie is een apart onderdeel binnen de psychotherapie met een stevige grondslag in de wetenschap en een breed theoretisch fundament. Onder lichaamsgerichte psychotherapie vallen verschillende soorten psychotherapie die het lichaam betrekken in het therapeutisch proces.
Het doel is het verminderen van psychische klachten. Daartoe wordt gewerkt met therapeutische gesprekken, lichaamshouding, beweging en innerlijke lichaamsbeleving, waarbij gebruik wordt gemaakt van oefeningen met ademhaling, geluid, beweging en aanraking. Uitgangspunt is dat lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.  Zowel de lichamelijke, emotionele als mentale aspecten maken deel uit van de behandeling.
De jeugdige wordt gestimuleert verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen lichamelijke en geestelijke gezondheid. Door een vergroot zelfbewustzijn, leert de jeugdige oude reactiepatronen kennen, zodat hij/zij adequater met de omgeving en zichzelf om kan gaan. Naarmate de therapie vordert neemt de innerlijke wijsheid en kracht toe (inzichten, leren contact maken met gevoel, herkennen van patronen, zelf oefeningen doen). 

Enkele voorbeelden van lichaamsgerichte psychotherapie zijn:

– Psychomotorische therapie (PMT)
PMT is een combinatie van bewegen/doen, ervaren/voelen en praten. Een belangrijk aspect is het relationele bewegingsconcept dat er vanuit gaat dat gedrag en de daaraan gekoppelde beweging onlosmakelijk verbonden zijn met de omgeving. Er wordt gewerkt met ‘kleine’ ervaringsgerichte experimenten die in contact met de jeugdige worden besproken en afgestemd. Belangrijk daarbij is het samen met aandacht volgen van wat zich in het moment aandient op sensorimotorisch, emotioneel en cognitief niveau. Experimenten helpen om meer en beter zicht te krijgen op problemen en werken ondersteunend om deze problemen op te lossen of te veranderen.
In de behandeling van psychotrauma staat het verwerken van de traumatische herinnering centraal. Niet de cognitieve of emotionele herinnering zelf maar de traumatische activatie op lichamelijk niveau, vormt dan de focus van de therapie. Soms is het nodig eerst meer stabiliteit te verwerven voordat met traumaverwerking gestart kan worden. Stabiliteit wordt vergroot door uitleg over de effecten van trauma op het lichaam, en door lichaamsgeoriënteerde vaardigheden aan te leren om de ontregelende emoties weer in balans te brengen.

– Speltherapie
Speltherapie is een methode om kinderen met psychosociale problemen te behandelen met gebruik van spel. Spel wordt hierbij gezien als hét communicatiemiddel van kinderen. Een kind beeld in spel uit wat het heeft beleefd en hoe hij/zij dit ervaren heeft en biedt de mogelijkheid tot zelfontwikkeling en expressie van wat een kind nog niet verbaal kan uiten. Het geeft kinderen de mogelijkheid spanning te ontladen en gevoelens te uiten. Het helpt een kind om zijn/haar gevoel beter te leren herkennen en situaties beter te begrijpen. Bovendien zorgt het ervoor dat kinderen verschillende ervaringen opdoen, doordat zij situaties naspelen en opnieuw beleven. Daardoor kunnen zij hun ervaringen verwerken en experimenteren met allerlei vormen van nieuw gedrag.
In spel kan een kind ook (gezins)interacties uitbeelden. Daarnaast biedt spel kinderen de mogelijkheid om de wereld om hen heen te leren kennen en daarmee ook zichzelf te ontdekken en geeft het ook de mogelijkheid om rekening te leren houden met anderen en met regels. Dat maakt spel belangrijk voor de sociale ontwikkeling. Spel stimuleert tevens de lichamelijke ontwikkeling en bevordert de intellectuele ontwikkeling.

– Equitherapie (Equine Assisted Therapy, Therapeutisch Paardrijden)
Bij het therapeutische paardrijden – Equitherapie – gaat het erom het paardrijden, het contact en bewegen met het paard doelmatig te gebruiken, om zo therapeutische effecten te bereiken. Dit op lichamelijk, maar ook op psychisch vlak. Equitherapie houdt in, dat het paard met zijn specifieke sociale leer- en bewegingsmogelijkheden meewerkt als “co-therapeut” om de jeugdige systematisch te helpen of in zijn/haar ontwikkeling te bevorderen.

– Mindfulness, yoga en meditatie 
Mindfulness, yoga en meditatie werken diep in op lichaam en geest. Luisteren naar het lichaam staat hierbij centraal. Namelijk, om te kunnen beginnen met de verwerking van een trauma moet er een verbinding gemaakt worden met het zelf, alsook met het lichaam. Traumagerichte yoga stelt de jeugdige in staat een positievere relatie met zijn/haar lichaam te bouwen door middel van mindfulness, ademhaling en zachte yogaoefeningen. Vier karakteristieken spelen een rol bij traumagerichte yoga: ervaren in het nu, keuzes maken, effectief actie ondernemen en creëren van ritmes.

– Massage en aanraking   Er wordt steeds meer wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de werking van massage. Een van de meetbare gevolgen van massage, die in verschillende onderzoeken naar voren komt, is de verandering in de hersenchemie die de massage teweegbrengt. Massage leidt tot een daling van het stresshormoon cortisol (welke bij trauma verhoogd is a.g.v. stress) en een stijging van de “geluks”hormonen serotonine en dopamine. Massage kalmeert de geest en ontspant het lichaam, waardoor het zenuwstelsel tot rust komt. Met als gevolg dat: cellen regenereren, weefsels herstellen, hormonen in balans komen, het immuunsysteem verbetert en de bloedsomloop en lymfestroom wordt bevordert, voedingsstoffen en zuurstof naar de lichaamscellen worden gebracht en afvalstoffen worden verwijderd. Massage draagt bij aan een algeheel gevoel van welbevinden.

– Ademhaling
Wanneer iemand iets ingrijpends meemaakt wat hij/zij niet zo snel kan verwerken, dan kan het zijn dat het lichaam door de langdurig spanning niet meer de flexibiliteit heeft om met de ademhaling weer tot ontspanning te komen. Hierdoor kan iemand angstig worden en raakt ook de psyche uit balans. Met verschillende ademhalingstechnieken begeleid de therapeut de jeugdige om onverwerkte emoties, gebeurtenissen en trauma’s los te laten. Zo kan de natuurlijke balans zich weer herstellen en verminderen de klachten.

– Boks-coaching
Bokscoaching biedt een-op-een coaching en draagt bij aan bewustwording, balans en zelfverzekerdheid. Waarom boksen? Omdat boksen – vechtsport in het algemeen – veel zegt over wie iemand is, hoe deze in zijn/haar schoenen staat en in hoeverre deze grenzen durft aan te geven. Terugkerende thema’s zijn: balans, communicatie, ruimte geven, ruimte innemen en spelen met druk. Hierdoor komt de jeugdige sterker in zijn of haar schoenen te staan en is deze steeds beter in staat om de nodige obstakels te overwinnen.

– Paardencoaching
Paarden communiceren non-verbaal, oftewel met hun houding, gedrag en uitstraling. Zoals ze op andere paarden reageren, reageren ze ook op mensen. Door de paardentaal te kennen, kan de paardencoach de reacties vertalen naar de jeugdige toe. Het paard kan de jeugdige helpen zich bewust te worden van onderdrukte emoties, maar ook om deze los te laten, te verwerken. Daarnaast helpt het in contact zijn met het paard om denken en voelen (opnieuw) met elkaar in verbinding te brengen.